جمله مىگويد « شيخ ما ابو حامد در شكم فيلسوفان فرو رفت ، پس از آن خواست از آنجا بيرون آيد اما نتوانست . « 1 » » و همين طور احياء علوم الدّين او كه گذشته از شامل بودن بر بسيارى از عقايد فلاسفه ، حاوى بسيارى از احاديث ضعيف و منحول است . به نظر او « صوفيان و متكلمان از يك وادىاند » ( المتصوفون و المتكلمون من واد واحد » ) . ابن تيميّه به فلسفهء يونانى و نمايندگان مسلمان آن همچون ابن سينا و ابن سبعين شديدا حمله كرده است . « آيا فلسفه به كفر نمىانجامد ؟ فلسفهء علّت عمدهء اختلاف‌ها و بدعت‌هايى كه در آغوش اسلام به هم رسيده ، نيست ؟ » نكتهء مهم نيز اين است كه وظيفهء انسان - بر خلاف نظر فيلسوفان ، صوفيان و غزالى ، شناخت ( معرفت ) او نيست بلكه وظيفهء او عبادت خداست . « 2 » چون اسلام را براى اين فرستاده‌اند كه جايگزين دين يهود و دين ترسايى باشد ، طبيعى است كه ابن تيميّه به اين دو دين نيز حمله كرده است . وى گذشته از اينكه يهود و مسيحيان را به تحريف عبارات و كلمات كتب مقدس خود متّهم كرده ، رسائلى نيز نگاشته است كه در آنها از راه‌هاى گوناگون از ساختن كنشت‌ها و بويژه كليساها منع مىكند . * * * دانشمندان اسلامى در باب پاك دينى و صحّت ايمان او توافق ندارند . در ميان كسانى كه او را دست كم يك بدعت‌گذار مىشمارند ممكن است از ابن بطوطه ، ابن حجر هيتمى ، تقى الدين سبكى و پسرش عبد الوهاب سبكى ، عزّ الدين ابن جامع ، ابو حيّان الظاهرى ، شيخ صفى الدين هندى ارموى ، و ديگران نام برد . امّا كسانى كه او را ستوده‌اند بشمار از نكوهندگان او زيادترند ، و از آن ميان : ابن قيّم الجوزيه ، الذهبى ، ابن قدامه الصرصرى الصوفى ، ابن الوردى ، ابراهيم القرآنى ، على القارى الهروى ، محمود آلوسى ، و بسيارى ديگر را نام مىتوان برد . اين اختلاف عقيده در باب ابن تيميّه تا به امروز نيز باقى است : يوسف نبهانى در شواهد الحقّ فى استغاثة بسيّد الخلق ( قاهره ، 1323 ه . ق . ) از انتقاد وى چشم نپوشيده ، ولى عقايد وى در باب ابن تيميّه توسّط ابو المعالى الشافعى السلامى در كتاب غاية الامانى فى الرّد على النّبهانى ( قاهره ، 1345 ه . ق . ) ردّ شده است . * * * ابن تيميّه ، حكومت و ولايت مسلمين را امانتى مىداند كه بايد به اهلش سپرد و آيات

--> ( 1 ) . « دخل شيخنا ابو حامد فى بطون الفلاسفة فاراد ان يخرج منها فما قدر ! » ( 2 ) . John Alden Williams , Islam , 192 , New York , 1963 .